mércores, 9 de febreiro de 2022

Luis de Vega: El mundo en un piso de Kiev

 “¿Conoce usted Sanlúcar de Barrameda?”, le inquiere al sorprendido reportero onubense Valerian. Apenas puede incorporarse de la cama en el salón de su piso de Kiev. La localidad gaditana es el detonante para que recuerde la expedición que estrenó la circunnavegación de la Tierra hace cinco siglos. “Sevilla es de donde Magallanes y Elcano salieron a dar la vuelta al mundo. Solo llegaron de regreso 18 marineros en la nao Victoria. Trajeron especias y el dinero que ganaron con ellas cubrió los gastos del viaje”. Es un resumen somero, pero que explica la pasión de este hombre —y su mujer— por los libros, el arte, los viajes, la cultura y la historia. Sobre el lecho de este antiguo marino, de manos como remos y zapatos como barcas, cientos de libros ocupan toda la pared de la estancia. No se mueve de la cama durante la visita de una hora, en la que apenas se toca de manera tangencial la guerra que asola Ucrania estos días. Su locuacidad y memoria chocan con su físico desvencijado.

Valerian y Raisa Pavlenko, de 86 y 85 años, abren las puertas de su casa con absoluta confianza tras una pregunta casual del periodista a la mujer delante de su portal en el centro de la capital de Ucrania, el martes. La presencia de un control con varios hombres armados a una decena de metros advierte de que la guerra acecha aunque los combates no han llegado hasta aquí todavía. Valerian deja el libro que está leyendo y entabla de inmediato una conversación con el visitante con ayuda del intérprete que lo acompaña como si la tuviera prevista desde hace tiempo. De su viaje a España en los años ochenta rememoran la Barcelona de Antonio Gaudí o “la ciudad del Greco”. “¡Eso, Toledo!”, afirma él tras no recordarlo en un primer momento.

Señalando el mueble, se refiere a una de las obras que hay en uno de los extremos como su favorita. En un tomo grueso, It’s Me O Lord, la autobiografía del pintor y viajero estadounidense Rockwell Kent (1882-1971). Habla de él y su trabajo con pasión, se extiende en las etapas de su vida y sus expediciones que va entrelazando con las que, a mediados del siglo pasado, él mismo realizó por todo el mundo en diferentes barcos cuando trabajó de marino, para lo que se licenció en San Petersburgo. Argentina, Cuba, el océano Índico, el mar Rojo… “Me enamoré de Copenhague, con la estatua de La Sirenita en honor a la obra de (Hans Christian) Andersen. Hicimos muchas fotos”. “Yo ahora mismo seguiría viajando, pero por desgracia no puedo. Ahora paso la mayoría del tiempo en casa”, lamenta.

Interviene también, sentada junto a él, Raisa, que no se jubiló hasta el año pasado tras 65 años de bibliotecaria. Todos en la Biblioteca Americana de Kiev, afirma. Entre los dos dibujan una vida que comenzaron juntos siendo niños cuando coincidieron en el mismo colegio de la ciudad. Viven desde 1961 en un humilde apartamento de la sexta planta que tienen lleno de fotos, cuadros y recuerdos de todo tipo, como un vasito de plástico con una muñequita vestida de flamenca. Raisa insiste en que se vale ella para salir a la calle, comprar y cocinar, pero que cuando suenan las alarmas ante un posible bombardeo, que es con enorme frecuencia estos días, no bajan al refugio del sótano. No descartan tener que trasladarse a casa de uno de sus hijos si la guerra llega al centro de Kiev.

La mujer reconoce que le costaría alejarse de estas paredes, que son un recuerdo vivo de los viajes y vivencias de toda una vida. En la estancia contigua, junto a una foto de boda en la que no aparecen vestidos de novios, luce un óleo. Es del que más orgullosos se sienten. El autor es Iván Marchuk, un reconocido pintor contemporáneo nacido en 1936. “Yo fui la primera en colgar sus cuadros en la biblioteca”, afirma Raisa al tiempo que muestran en la estantería varias fotos en las que aparece su amigo Marchuk, acosado en tiempos por los servicios secretos de Moscú, que lo consideraban contrario a los intereses centralistas de la URSS.[...]

Ambos, sin embargo, no quieren que acabe la conversación sin denunciar que el actual conflicto que sufren se debe a la manipulación histórica de Vladímir Putin, presidente de Rusia, y al abandono del resto de países europeos. No dilapidan la memoria soviética, pero desdeñan lo que consideran que sería una marcha atrás después de su nacimiento como país. “Ucrania debe permanecer independiente. Absolutamente”, zanja ella.

Artigo de Luis de Vega en El País (9.2.2022)

domingo, 6 de febreiro de 2022

Diálogo entre el doctor y su hijo

 - ¿Bob? ¿Por qué no jugamos?

- ¿A qué?

- Te contaré un secreto, algo que no sabías. Y tú me dirás uno. El que diga el mejor secreto, gana. ¿De acuerdo? Cuando tenía tu edad, empecé a masturbarme. Y apenas empezaba a eyacular. Solo un poco, una escasa gota. Me preocupaba que tuviera un problema porque en la escuela escuchaba historias. Entonces, un día que mi papá había bebido mucho, mis hermanos habían salido y él estaba dormido en la habitación, entré, tomé su pene en mi mano y lo acaricié hasta que eyaculó. Las sábanas estaban llenas de esperma. Me asusté y salí corriendo. Nunca se lo conté a nadie. Ahora te toca a ti contarme un secreto.

- No sé. No tengo secretos.

- Es imposible. Debes tener uno.

- No tengo.

- Bob, si todo esto es una farsa y me lo cuentas, no te castigaré. Y tu mamá tampoco. No nos enfadaremos contigo.

- No es una farsa.

- Pero si lo es y no detienes ahora esta estúpida broma tu castigo no se limitará a dos meses sin televisión. Te afeitaré la cabeza con mi máquina eléctrica y haré que te comas el pelo. En serio. Literalmente, haré que te lo comas. No es broma.

- No es una farsa.

[El sacrificio de un ciervo sagrado, de Yorgos Lanthimos]

venres, 4 de febreiro de 2022

Irmandiños

 TUVO GALIZA a lo largo de la Historia momentos de emancipación , que empezaron en el principio de los tiempos transcurridos tras el Imperio Romano e incluso antes. Pero hubo momentos de enorme trascendencia en los que el pueblo gallego se jugó muy en serio su destino. Ojalá hoy viviéramos o lo hagamos en breve, momentos tan decisivos que salgan como mínimo moderadamente bien. La Gran Revolta Irmandiña y su rápida resolución marcaron un instante definitivo en términos históricos. Supuso una derrota efímera del pueblo contra la nobleza. Todo salió mal. Todo salió mal para todos: para los revoltosos y para los señores. Es que las derrotas y las victorias no siempre hay que analizarlas al día siguiente de la batalla. A veces un bando obtiene una victoria aparente, al poco tiempo el otro gana, también en apariencia, y en dos o tres décadas ambos lo mismo están laminados.

Los Irmandiños arrasaron todas las posiciones de la nobleza casi de la noche a la mañana, pero cometieron un error estratégico imperdonable, que fue destruir cada plaza, castillo o fortaleza que tomaban. Derruirlas piedra a piedra para borrar todo rastro de poder de los señores rivales, que también entre los Irmandiños había nobles, bastantes. Si a un señor o a un conde le derribabas el castillo acababas con él, pensaron. Gran error. No midieron la fuerzas propias y mucho menos las ajenas. Un castillo conquistado es una plaza defensiva. Si la destruyes, la pierdes. Las piezas conquistadas han de mantenerse y ser utilizadas contra el enemigo. Si las tumbas no tienes dónde refugiarte ni defenderte.

Es sabido que los nobles, muchos de ellos refugiados en Portugal, entraron en tromba y acabaron con las aspiraciones de los revoltosos. El mariscal Pardo de Cela propuso colgarlos de los carballos, un irmandiño en cada carballo, pero resultaron mucho más útiles como mano de obra para volver a levantar los castillos que habían tirado.

Ése fue el principio del fin de la nobleza gallega. Su potencia, su capacidad para vencer una guerra civil que se daba por perdida, la rapidez con la que arrasaron a las fuerzas irmandiñas y reconstruir sus fortalezas pusieron a la Corona en un apuro. Y empezaron a temer a Portugal, quien había dado refugio y mercenarios a los nobles derrotados. Esa gente era incontrolable, como demostraron poco después cuando muchos condes y señores se posicionaron en favor de Juana la Beltraneja, esposada con Afonso V de Portugal en su lucha por la corona de Castilla.

Durante esa guerra, Nobles gallegos, liderados por el conde de Caminha, llegaron a plantar la bandera portuguesa en plazas como Tui. De ahí que los Reyes Católicos se emplearan a fondo para acabar con todo resto de las grandes casas gallegas. Por eso los Irmandiños, finalmente, derrotaron a los nobles, o propiciaron su fin.

Artigo completo, aquí

xoves, 3 de febreiro de 2022

Entrevista a Carlos Zanón

 P. ¿Estaba muy unido a su padre?

R. Murió el pasado mes de julio, pero llevaba tres años enfermo de alzhéimer. Y antes de eso, no teníamos ni buena, ni mala relación. Pero en los últimos tiempos tenía una especie de rabia contra él. Porque fue desapareciendo y sabes que no vas a poder tener esa conversación que tenías que haber tenido. Pero también me hice una pregunta muy natural, y es que si es muy normal que tengamos que mantener una relación con nuestro padre durante 60 o 70 años. Ahora todo el mundo vive tanto...

P. ¿Qué les pasa a los hombres con sus padres?

R. No tengo ni idea. Supongo que hay alguien que está tapando la luz de la habitación y tienes que apartarlo. Si son muy potentes te machacan. De mi padre, la idea que tenía es que era una persona invisible a la que no tenía que superar, ni enfrentarme. El problema de no tener un referente muy potente a nivel masculino es que lo acabas buscando en las canciones, los libros o las películas, y eso te puede servir para tirar un poco. Pero cuando realmente tienes que saber qué significa ser padre o ser un tío, te das cuenta de que una película de John Wayne te puede ayudar un ratito, pero no es nada. Caminas sobre un suelo muy resbaladizo.

Entrevista completa, aquí

Catherine Deneuve en Repulsión (Roman Polanski, 1965)

mércores, 2 de febreiro de 2022

In memoriam: Mónica Vitti (1931-2022)

Se ha muerto Monica Vitti y tampoco es que aquí haya tenido mucha repercusión, y no puede ser. Supongo que algo quiere decir que dediquemos tanta atención a cosas como el Festival de Benidorm, con la coletilla de que toda España “está pendiente” o “está hablando de eso”, que es mentira, y menos mal. Si realmente fuera así sería como para salir del país. Y que luego la noticia del fallecimiento de esta enorme actriz italiana sea una de esas cosas lejanas que pasan, como un tiroteo en una hamburguesería de Kentucky, un tifón en Borneo. Una vieja gloria más que además pensábamos que ya se había muerto. Tiene mucho que ver con nosotros, con quiénes somos, porque es historia del cine europeo y mundial. La transmisión de los mitos, de los iconos a admirar, es infinitamente más importante que la emulación de los tics del momento. Vamos, que yo habría dado su foto enorme en portada, para una ocasión que hay de poner fotos bonitas en blanco y negro, y luego en pequeñito hasta la reforma laboral.

[...]

La voz ronca y alocada de Monica Vitti tenía el poder de causar un cosquilleo en la nuca tan seductor que anulaba mi voluntad y podría haberme ordenado hacer cualquier cosa, votar lo que fuera, y yo lo hubiera hecho. Todavía podría hacerlo si me hablara desde el más allá. Quizá lo está haciendo para que escriba esto. Pero cómo se gestiona un amor imposible, no imposible de que no sale, sino porque el otro es de otra época, o de las películas.

Era bella, rebelde, sofisticada, popular, con una mirada cautivadora de miope total. No es que fuera la musa de Antonioni, era la musa de sus espectadores, y de hecho es la única razón para soportar algunas películas de Antonioni.

[...]

Que una intérprete del tormento existencial pase tranquilamente a hacer el payaso de forma memorable es una de las muchas cosas asombrosas de su carrera. Era una actriz mayúscula. ¿No nos pasamos el día encumbrando actrices y actores que deberíamos conocer (y no conocemos)? Bueno, pues allí está ella, en la cumbre. Otra cosa única es que un día desapareció y vivió tranquilamente sin la fama, décadas.

Esta evocación no es algo sentimental, generacional, porque ni es de mi época, lo recibí como legado de mis mayores, dentro de una corriente cultural común. Pero sí me hace sentir cada vez más descolocado, porque me veo más cerca de mis mayores que de los que me suceden. Porque la mayoría de la gente ya no sabe quién era Monica Vitti, y con quién lo vas a hablar, o a lamentar, y a celebrarla. Por suerte y casualidad esa noche acabé en un bar con un amigo con parecidas debilidades, hablamos de ella y nos tomamos unos martinis. Nos detuvimos en tres, siendo conscientes de que cuatro es el límite a partir del cual todo te da igual, para no olvidarnos también de ella, que también está en la categoría del cuarto martini, donde comienza lo absoluto.

Artigo completo de Íñigo Domínguez en EP, aquí

 

sábado, 29 de xaneiro de 2022

Olga Novo: 29 de xaneiro do 2002 (poema de A cousa vermella)

 Querida mamá: estou aprendendo a ladrar.

une saison en enfer. repite comigo Une-Saison-En-Enfer.
trinta xeracións de meu analfabetas Eu estou aprendendo a ladrar.
marcar un nunca territorio coa epiglote
coma un cadelo coma un can de palleiro
escadelearme ata volver en min en can entón pronuncio
Walt Walt
Walt Whitman mamá.

estou aprendendo a ladrar.
póñome de cu pró sol agárrome a unha aixada e
tento imitar o son do cuco do cuco de cu pró sol entón
a miña gorxa esprémese de dor
e oulan coma nunca os futuros posibles que nos fan esbombar as veas
coma unha pota de leite na lareira.

os ollos do meu amor levan dentro
o troupeleo dos chocallos uncontrautro uncontrautro
da novena sinfonía de Gustav Mahler
mamá.

e eu míroche prós ollos prós olliños estás tan cansa
pero eu non e aquí
é o intre da furia can
escoito con atención a campá de cris
tal dos teus soños incumpridos
coma unha escultura delicada de Brancusi
de Cons tan tín Brancusi.

unha vez e outra vez o corazón grandísimo
igual ca unha cerrota andoa o outono es ti ou ou ou loba
velaquí me tés bailando berrando choutando
unha mestra gutural un volcanciño gutural
coma Virginia Woolf coma Virginia Woolf coma Virginia Woolf.

eu míroche prás mans podería lamberche as cicatrices das mans
ata que deran luz
e curarche as hernias discais cun só verso alexandrino
cunha sílaba de centeo cru cun oh-là-là e despois despois
contar unha por unha as túas canas enraizadas nas idades do mundo
a túa lingua plantígrada mamá
podería mesmo reestructurarche a osamenta
co implante dunha canción anarquista.

ás veces sinto a dor sedimentándose
lámina
por
lámina
coma a pizarra:
é un esguince emocional chantado na caluga
e para ladrar así ás veces é preciso chorar iodo
abrir os xeonllos cunha gadaña ata ver o sol tan preto
a tres centímetros do iris
mamá
eu tiña que mamar da túa médula
asombrar o mundo cando che baixa a compaixón ás caries
e ós peitos
caídos
co cansazo.

para poder ladrar eu tería que rillar durante anos
a túa alerxia ó pó á peluxe dos chopos
a túa anemia circulando en sentido inverso polo sangue
tería que ir contigo enterrar ó teu irmán de vintesete anos e
apretar a meixela para non tronzar a lingua
coa súa tuberculose                                      mamaíña.

ben sei eu que para poder ladrar
tería que ir contigo á miña infancia
e verme case morrer deshidratada
e pregarlle á virxe na que non cres
que me devolvera á vida de tres meses e medio
e soldarme no teu colo para sempre
coma unha peza de ferro do teu ventre.

non penses que non sei que para poder ladrar
tería que ir contigo ás derradeiras horas
da mamá Carmiña agarrada ás catro puntas do seu pano
e ó teu bazo.

ben o sei ben sei eu todo
que para eu aprender este ladrido
á fin fixeron falla
mil mulleres lavando a reo no río de Saá
e mil arando e dúas mil cosendo e cinco mil
apañando cozas e garabullos no medio do monte e Ti
sobre todo ti plantando pinos nun serragoto inmenso
desaprendendo canto es
esfuracando as túas dúbidas.

Querida mamá: estou aprendendo a ladrar.

alguén me ve abríndome a queixada ata que a fendo e digo xa
xa ladro ou coma o can non non
coma Camille Claudel coma Camille Claudel coma Camille Claudel
coma Camille mamá no mármore
coma Camille
coma Walt Whitman Walter Benjamin vou mamá
vou deica ti
vou eu vou
outa
outa
ouh...

Caravaggio: Incredulidade de S. Tomás

luns, 24 de xaneiro de 2022

Bouza Brey: Sabugueiro


Sabugueiro da folla repenicada
polo maio estralando de brancas flores
collereiche un ramallo na madrugada
pra facer un feitizo prós meus amores.
Que non fuxan os merlos que fan o niño
no máis mesto curruncho dos teus verdores:
esgazareiche as ponlas moi a modiño
pra facer un feitizo prós meus amores.
Cocereiche con cornos de vacaloura,
con fiúncho e con ruda dos arredores
da ermida feituqueira da Virxe loura
pra facer un feitizo prós meus amores.
Pra este amor, sabugueiro, que me entolece
túas flores segura menciña son,
que ti tamén floreces cando florece,
vermelliño de rosas, meu corazón.

mércores, 19 de xaneiro de 2022

Gil de Biedma: La novela de un joven pobre

 Se llamaba Pacífico,

Pacífico Ricaport,

de Santa Rita en Pampanga,

en el centro de Luzón,

 

y todavía le quedaba

un ligero acento pampangueño

cuando se impacientaba

y en los momentos tiernos,

 

precisamente al recordar,

compadecido de sí mismo,

desde sus años de capital

su infancia de campesino,

 

en las noches laborables

—más acá del bien y el mal—

de las barras de los bares

de la calle de Isaac Peral,

 

porque era pobre y muy sensible,

y guapo además, que es peor,

sobre todo en los países

sin industrialización,

 

y eran vagos sus medios de vida

lo mismo que sus historias,

que sus dichas y desdichas

y sus llamadas telefónicas.

 

Cuántas noches suspirando

en el local ya vacío,

vino a sentarse a mi lado

y le ofrecí un cigarrillo.

 

En esas horas miserables

en que nos hacen compañía

hasta las manchas de nuestro traje,

hablábamos de la vida

 

y el pobre se lamentaba

de lo que hacían con él:

«Me han echado a patadas

de tantos cuartos de hotel…»

 

Adónde habrás ido a parar,

Pacífico, viejo amigo,

tres años más viejo ya?

Debes tener veinticinco.

 

luns, 17 de xaneiro de 2022

Santo Antón Abade, coñecido en Galicia como Santo Antón Lacoeiro, foi un monxe cristián fundador do movemento eremítico. Del dise que descubriu a sabedoría observando os animais, e o amor divino através da natureza, e así se converteu no patrón dos animais domésticos -sobre todo dos que axudaban nas tarefas do home-, simbolizados no porco, do que se obtiña o sustento para toda a familia durante gran parte do ano, e no asno, incansable traballador no campo, ao que tamén se coloca a miúdo na iconografía do santo.

O día de Santo Antón aproveitábase en moitos lugares para proceder á benzón dos animais. En Lugo esta tradición perdeuse, quizais "[...] por los abusos cometidos por los "albéiteres" o curanderos de reses, los cuales se permitían leer ellos mismos las bendiciones con fórmulas casi siempre supersticiosas y muchas veces heredadas entre familiares, como podía heredarse una finca [...] " (El Progreso 17-1-1962) aínda que era típico o costume de que os labregos acudisen á capela da Soidade, onde se veneraba a imaxe e, ben por térselles salvado algún animal da morte, ou ben por devoción, lle trouxesen ao santo donativos en forma de lacón, cachucha ou dente ,que logo de seren bendicidos eran poxados pola Confraría de Santo Antonio de Padua e a Purísima Concepción

Antonio López García: O refrixerador novo (1991-94)

sábado, 8 de xaneiro de 2022

Retrato dunha familia de Boiro arredor de 1900



Curros Enríquez: Unha noite na eira do trigo

 CANTIGA

No xardín unha noite sentada
ao reflexo do branco luar,
unha nena choraba sen trégolas
os desdéns dun ingrato galán.
E a coitada entre queixas dicía:
“Xa no mundo non teño a ninguén,
vou morrer e non ven os meus ollos
os olliños do meu doce ben”.
Os seus ecos de melancolía
camiñaban na alas do vento,
e o lamento repetía:
“Vou morrer e non ven o meu ben!”

Lonxe dela, de pé sobre a popa
dun aleive negreiro vapor,
emigrado, camiño de América
vai o pobre, infeliz amador.
E ao mirar as xentís anduriñas
cara á terra que deixa cruzar:
“Quen puidera dar volta -pensaba-,
quen puidera convosco voar!…”
Mais as aves e o buque fuxían
sen ouvir seus amargos lamentos;
soio os ventos repetían:
“Quen puidera convosco voar!”

Noites claras, de aromas e lúa,
desde entón que tristeza en vós hai
prós que viron chorar unha nena,
prós que viron un barco marchar!…
Dun amor celestial, verdadeiro,
quedou soio, de bágoas a proba,
unha cova nun outeiro
e un cadáver no fondo do mar.

luns, 3 de xaneiro de 2022

Divina e fermosa Lucía (Faenza ou Forlì, 1524 )

 A cabeza feminina que aparece nesta fonte de louza con esmalte de estano (mayólica) presenta riscos idealizados, cun peiteado moi apertado, a fronte alta e o pescozo longo e branco. Todo conduce aos ideais de beleza e moda do Renascimento italiano desde o século XIV ao 1600. A inscrición da fonte di "Divina e fermosa Lucía", seguramente un presente a unha muller así chamada.

domingo, 2 de xaneiro de 2022

Viaduto da Chanca


Terceira obra ferroviaria máis importante de España, construído entre 1871 e 1874, e inaugurado en 1880 para a liña Coruña-Palencia. Ten unha lonxitude de 298 m., con 29 de altura máxima e 20 arcos de medio punto peraltados con 9'5m de luz en sillares de granito e lousa.

sábado, 1 de xaneiro de 2022

Gloria Fuertes

 Año nuevo


A primeros de enero de un año cualquiera,
con amores y nombres ya seleccionados,
con los huesos maduros y a mitad de mi vida
me prometo solemne no sufrir demasiado.
Si me pegan, que peguen,
si me aciertan, me han dado,
y si pierdo en la Rifa
será porque he jugado.
Me fastidian las penas,
me da alegría el enfado,
con el ceño fruncido
parezco un feto raro.
Año nuevo, vida nueva
(¡Qué tópico más sano!)
Nueva luz ilumina
mi ascensor apagado
de subir a deshora,
de estar comunicando,
de hacer la angustia en verso,
de hacer el tonto en vano,
de sembrar mis insomnios
de tachuelas y clavos.
A mitad de mi vida
de par en par sonrisa y puerta abro,
—que no quiero acabar por los pasillos
con el corazón apolillado–.
PROMETO no volver
a ahogaros en mi llanto,
no volver a sufrir
sin un motivo
muy justificado.

A música calada, a soedade sonora